پيترو دلا واله ( مترجم : شعاع الدين شفا )

12

سفرنامه پيترو دلا واله ( قسمت مربوط به ايران ) ( فارسى )

يكشنبه به وقت معمول ، يعنى سه ساعت قبل از سرزدن آفتاب آمادهء حركت شديم و با وجود برف سنگينى كه مىباريد و زمين را پوشانيده بود بسيار راه رفتيم و از محلى كه معمولا كاروان‌ها در آنجا رحل اقامت مىافكنند گذشتيم و چادرهاى خود را موقع غروب ، نزديك رودخانه‌اى در حوالى ده ماهيدشت ، برپا كرديم . روز دوشنبه موفق شديم فقط نصف روز راه‌پيمايى كنيم و به علت برف و باد و باران مجبور شديم براى استراحت به دهى كه روى پل رودخانهء قرسو - كه به معناى آب سياه است - بنا شده بود ، پناه آوريم . در آنجا براى فرار از شر برف تندى كه بيداد مىكرد ، نخواستيم چادرها را برپا كنيم ، و به يكى از منازل كردها كه در آن عده‌اى زن و مرد ساكن بودند ، روى آورديم . آنان با مهربانى و محبت تمام از ما پذيرايى كردند و اصولا به نظر من كردها مردمان مهربانى هستند . در اين خانه چيز تازه‌اى نظر مرا جلب كرد ، كه بايد به ذكر آن بپردازم ؛ زيرا نه تنها در كردستان ؛ بلكه بعدا در سرتاسر ايران همه جا با آن برخورد كرديم و آن اين است كه در اتاق‌ها آتش را در بخارى نمىافروزند ؛ بلكه در كوره‌اى كه در زمين جاى دارد و به آن « تنور » مىگويند ، روشن مىكنند . تنور عبارت است از گودالى چهارگوش ، يا دايره مانند كه به اندازهء دو كف دست يا بيشتر عمق دارد ، و براى اين‌كه بهتر گرم شود و آتش را حفاظت كند ، ديوارهء داخلى آن را با قالبى از سفال پخته مىپوشانند . در داخل تنور ، زغال افروخته قرار دارد و اصولا اگر چوب و مواد سوختنى ديگرى نيز در آن قرار دهند ، تبديل به ذغال افروخته مىشود . در روى اين كوره ، چهارپايه‌اى به شكل يك ميز كوچك مىگذارند ، كه بر روى آن پارچهء ضخيمى مملو از پنبه قرار دارد ، و تا مقدار زيادى از اطراف ميز را نيز مىپوشاند و مانع از خروج گرماى داخلى مىشود . در حقيقت به اين ترتيب كوره اثر يك بخارى را دارد كه اتاق را نيز گرم مىكند و در موقع غذا خوردن و صحبت كردن و حتى براى خوابيدن از آن استفاده مىشود و اشخاص روى زمين ، در روى تشك‌هايى كه كنار آن قرار دارد ، به‌طورى مىنشينند كه شانه و پشت آنان به ديوارى كه جلوى آن متكا و بالش چيده شده است ، تكيه مىكند و هميشه تنور در محلى ساخته مىشود كه فاصلهء آن با ديوارهاى اتاق و حداقل با دو ديوار مجاور متناسب است و كسانى كه طالب حرارت كمترى هستند ، فقط پاهاى خود را زير لحاف مىكنند ، و كسانى كه حرارت بيشترى را طالبند ، دست‌ها و بدن خود را نيز به داخل مىبرند ؛ ولى سر ، هميشه بيرون مىماند و بايد به اطلاعتان برسانم كه حرارت اين دستگاه به اندازه‌اى مطبوع و لذت‌بخش است ، كه من هرگز وسيله‌اى به اين مفيدى براى مبارزه با سرماى زمستان نديده‌ام ، و قصد دارم موقع